Omicron ile maske kuralları da değişti! İşte 7 soru 7 cevap

Omicron ile maske kuralları da değişti! İşte 7 soru 7 cevap

Korona virüsünün ‘endişe verici’ kategorisine alınan Omicron varyantının, orijinal virüse ve Delta varyantına kıyasla daha hızlı yayıldığı öyle fazla uzman göre söyleniyor. Hong Kong Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde yapılan araştırmada Omicron varyantının Delta’ya tarafından 70 kat daha hızlı bulaştığı sonucu ortaya çıktı.

OMİCRON ARTIK ‘SÜPER BULAŞICI VARYANT’ OLARAK ADLANDIRILIYOR

Konuyla ilgili görüşlerine başvurduğum Hacettepe Üniversitesi Aşı Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sezer Okay, Omicron’un bundan böyle ‘süper bulaşıcı varyant’ olarak adlandırıldığını söyledi ve şu bilgileri paylaştı:

Omicron öteki varyantlara göre hızlı yayılınca o kadar fazla uzman artık maske ve mesafe kuralları için eski bilgilerin rafa kalkması gerektiğini savunuyor. En son ABD’li bilim insanı Dr. Jonathan Reiner, kısa süreli tesadüf veya maskeyi bir lahza indirmenin bile virüse yakalanmaya neden olabileceğini söyledi. Dr. Reiner ayrıca 2 metre sosyal uzaklık kuralı gibi daha önce uygulanan bazı kuralların bundan böyle geçerliliğini yitirdiğinin de altını çiziyor.

Koşul böyle olunca cevaplanmayı bekleyen pek fazla soru akla geliyor. Mesela;

* Yeni varyanta karşı yeni kurallar neler olmalı?
* Omicron’a aleyhinde hangi maske daha koruyucu?
* Kapalı ve açık alanlarda yeni varyanta karşısında maske kullanımı nasıl olmalı?
* 2 metrelik sosyal mesafe kuralı geçerliliğini yitirdi mi?

Bunun gibi aklımdaki pek fazla soruyu ABD’de Jackson Laboratuvarı Enstitüsü’nde baş araştırmacı olarak çalışan immünoloji uzmanı Prof. Dr. Derya Unutmaz, Prof. Dr. Alper Şener ve Doç. Dr. Sezer Okay’a yönelttim. Oldukça manâlı bilgiler verdiler.

 

TEK TAKILAN CERRAHİ MASKELER YETERLİ DEĞİL!

1-) Cerrahi maskelerin süper bulaşıcı Omicron varyantına aleyhinde koruyuculuğu ne durumda? 

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Omicron’a karşı tek takılan cerrahi maskeler pek tatmin edici olmuyor. Eğer cerrahi maske uygulamak istiyorsak çift maske takmak gerekli. Çünkü Omicron’un bulaşması için burundan ve ağızdan girmesi yeterli oluyor. Cerrahi maskeler virüsün yüzde 90’ını bile durdursa geri kalan yüzde 10 bulaş için tatmin edici.

bu nedenle tek cerrahi maske tatmin edici değil. Bilhassa virüs yoğunluğunun çok olduğu kapalı alanlar ve toplu taşımada tek maske sizi Omicron’dan korumaz. bir de çoğu birey maskelerini burnundan aşağıda doğru sarkıtıyor. Bu fazla yanlış! Böyle yaparak kendinizi korumadığınız gibi başka insanlara da virüsü bulaştırabilirsiniz.

Prof. Dr. Alper Şener: Maskeler en önemli bariyer. Maske tipinin yanında özellikle afiyet kuruluşlarında yıllardır beceriksiz olan ‘fit test / intibak testi’ yaygınlaştırılmalı. Her maske ebadı her yüz için uyumlu değil. Bilhassa sağlık durumu çalışanlarının çok eksik kısmı bunun önemini biliyor.

Örneğin enfekte olan sağlık çalışanlarına bakıyorsunuz, maske takıyor fakat yüze yerinde değil. Açık bölge dolu. Maske yüze yerinde olmalı ve bütün kapamalı. Yoksa takmanın da bir anlamı değil. Omicron’a aleyhinde maske dışarıda el hijyenine de salgının başlarında olduğu gibi bitmiş çok dikkat etmek gerekiyor. Çünkü çok süratli bulaş olduğu için kapalı ortamlarda elleri yıkayıp temizlemek ve ilaçlamak koşul.

OMİCRON’A KARŞI N95 VE BENZERİ MASKELERİ KULLANMAK GEREKİYOR

2-) Salgının yeni varyantı Omicron’a aleyhinde N95, N99 veya KN95 tipi maskeleri mi kullanmak gerekiyor?

Prof. Dr. Alper Şener: Maske tiplerini geçirgenliğine tarafından sınıflıyoruz. N99 tipi maske havadaki partikülün yüzde 99’unu süzen ve engelleyen türde bir maske. N95 ise yüzde 95’ini süzen ve engelleyen.

Cerrahi maske ise üç katlı ve nonwoven yani dokusuz almak şartıyla yüzde 70 önler. Bu farklar haricen dürüst takılması ve yüze uygunluğu şarttır. Bu doğrultuda Omicron’a karşısında N95 ve sanki maskeleri göstermek daha dürüst.

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Amerika’da bu durum bundan böyle fazla kayda değer bir noktaya geldi. Hatta benim de bulunduğum Connecticut Eyaleti’nin valisi bütün okullara N95 ve KN95 beş tipi maskeler dağıttı. Omicron’a aleyhinde bu alıcı maskelerin koruyuculuğu çok daha yüksek. İki kat cerrahi maske yerine bu stil maskelerden birini kullanmak varyanta karşısında sizi daha kuvvetli koruyacaktır.

 

BEZ MASKELERİN ARTIK HİÇBİR ETKİSİ YOK 

3-) Dünya genelinde sayısız kişi; başvuru rahatlığı, yıkanabilmesi ve göze hoş gözükmesi sebebiyle kumaş /kumaş maske kullanmaya devam ediyor. Bez maskelerin salgının yeni varyantı Omicron’a aleyhinde koruyuculuğu nedir? 

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Kumaş maskelerin artık hiçbir etkisi kalmadı. Zaten cerrahi maskelerden bile daha eksik koruyucu etkiye sahipler. Kumaş maskelerin tek etkisi sizden başkalarına virüsün yayılmasını bir tedarik önlemiş oluyorsunuz ama size bulaşmasını önleyemiyorsunuz. böylece Omicron’a karşısında kumaş maskelerinin kullanımını önermiyorum.

Prof. Dr. Alper Şener: Zaten bez maskenin süzme ve engelleme kapasitesi en iyi şartlarda yüzde 50’dir. Bunu arttırmak için üstüne veya altına cerrahi maske takmak zorunlu. Artık meslek böylece bir noktaya geldi ama maske de görsellik de önemseniyor. Cerrahi maske takıp üstüne bez maske takılabilir fakat yine de N95 ve yarı maskeleri göstermek daha dürüst.

 4-) Evvelden açık havada etrafta kimse yokken maske takılmasa da olur deniyordu. Acilen ise Omicron’un havada asılı kaldığı söyleniyor. Bu varyantın dışarıda bulaşma riski var mı? Kapalı alan dıştan açık alanlarda maske kullanımı nasıl olmalı?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Açık alanda sadece siz varsanız ve etrafınız kalabalık değilse maske takılmasa da olur. Omicron havada asılı kalıyor lakin Delta varyantı da havada asılı kalıyordu. Burada önemli olan açık havadaki havanın kapalı alandaki havaya kıyasla fazla tehlikeli olmaması…

Sonuçta açık havada Omicron havaya yayılacak ve yeterince virüsün size bulaşma olasılığı adeta hiç olmayacak. Lakin haricen topluluk bir ortamdaysanız maskeyi mutlaka takmak gerekiyor çünkü böyle bir ortamda bulaş riski daha da artacaktır. Kapalı alanlarda ise tek başınıza bile olsanız, eğer o alana başkaları girip çıkıyorsa örneğin asansör gibi mutlaka maskenizi takmanız gerekiyor.

2 METRELİK SOSYAL UZAKLIK YETERLİ Mİ?

5-) 2 metre sosyal mesafe kuralının da Omicron için yetkisiz olduğu tartışmaları var. Omicron’a karşısında 2 metre uzaklık kuralı da güncellenmeli mi?

Doç. Dr. Sezer Okay: Hasta şahısların yaydığı damlacıkların yoğunluğu, yakın mesafede daha fazladır ve bu nedenle bedensel uzaklık kayda değer olmaya devam ediyor. Fakat, fazla sayıda insan eksik havalandırılan bir odayı paylaştığında maske kullanılmıyorsa 2 metrelik mesafe bile kimsesiz yeterli olmaz. Sosyal mesafeyi 3 metre bile yapsanız, halk müziği uygun değişmez kalmadığı için dolaşım sırasında havada asılı kalan damlacıklara maruziyet olacaktır.

bu nedenle, kapalı ve havalandırmanın beceriksiz olduğu ortamlarda mutlaka maske takılması gerekli. Sosyal mesafeyi fazla tutmanın avantajı, kapalı ortamlardaki insan sayısını kısıtlayarak bulaştırıcı bir kişinin katılmak olasılığını ve virüsü bulaştırabilecekleri insan sayısını azaltması olabilir.

dışarıya ve iyi havalandırılan ortamlarda maske kullanımıyla birlikte 2 metre uzaklık tatmin edici olacaktır ama kapalı ortamlarda eksik havalandırma varsa 2 metre yeterli olmayabilir. Hatta maske kullanılmıyorsa ve ortamda hasta biri varsa enfekte olmamız zaruri diyebilirim.

Ontario Halk Müziği Sağlığı Kurumu göre Omicron varyantıyla ilgili yayınlanan bildiride hasta bir bireyin, 2 metreden daha az mesafede, bariyersiz ve kişisel koruyucu ekipmansız bir hitabe esnasında hastalığı bulaştırabileceği açıklama edilmiş. Ama, bu durumun çoğu faktörlere yan olarak olgu-temas etkileşimine özgü olduğu da eklenmiş. Özellikle bulaşma için uygun koşullar varsa damlacıklar uzun mesafelere ilerleyebilir.

Büyük solunum damlacıkları kısa mesafelerde (2 metreden az), küçük damlacıklar ise daha uzun mesafelerde (2 metreden pozitif) hastalığa niçin olabilmekte. Bulaşma, virüsle kontamine olmuş ellerle mukoza zarlarının temasıyla da meydana gelebilir. bu nedenle, el temizliği de önemli bir öğe.

Prof. Dr. Alper Şener: Fiilen 2 metre tatmin edici olmalı fakat bir takım araştırmalar ya da modellemeler üzerinden çalışmalar yapıldığı için sosyal mesafeye dair 2 metre veya üstü tartışmaları yapılıyor. Eğer 2 metreden daha uzağa taşınma kapasitesinde olan bir varyantla aleyhinde karşıyaysak zaten bu varyant damlacık yolu ile bulaştan çıkmış demektir.

Hava yolu ile bulaşmaya başlamış demektir. O nedenle 2 metre ile ilgili bence daha artı çalışmaya gereklilik var. İlerleyen günlerde bununla ilgili daha enerjik sonuçlar paylaşılır. Lakin kişi kendini korumaya almak istiyor, bunu çok önemsiyorsa 2 metrenin üzerinde kendisine bir mesafe yaratabilir. 

Omicron varyantının S proteininde 32’den artı değişim olduğu, bunlardan 15’inin S proteinindeki reseptör bağlanma bölgesinde olduğu tespit edildi. Bu şansın dönmesi sonucu, Omicron varyantının orijinal virüse kadar ACE2 reseptörüne 2 kat daha sıkı bağlandığı rapor edildi. böylece, Omicron varyantı süratli bir şekilde yayılıyor.

KAPALI ALANLARDA HAVA TEMİZLEYİCİLER KULLANILMALI

6-) Maske ve mesafe dıştan Omicron varyantına karşı başka hangi tedbirleri olmak gerekiyor?

Doç. Dr. Sezer Okay: Öncelikli olarak herkesin tam doz aşılarını yaptırması gerekiyor. Maske, mesafe ve hijyen kurallarına defalarca uyarı etmeliyiz oysa günlük yaşantımızda elimizde olmayan nedenlerden dolayı bu kuralların uygulanamadığı durumlarla karşılaşabiliyoruz. bu nedenle, aşı bizi hastalığa karşı koruyan en manâlı unsur.

Prof. Dr. Alper Şener: Aşı olmanın dışarıya kapalı alanda hava temizleyiciler kullanılabilir. Özellikle iş yerlerindeki odalar için karbondioksit sensörleri kullanılabilir. Havadaki kaliteyi değer biçmek için bu fazla manâlı.

OMİCRON ÇOCUKLARA FAZLA DAHA IVEDI BULAŞIYOR

7-) Omicron çocuklarda da çabuk bulaşıyor. Bu doğrultuda okullarda Omicron’a karşısında özellikle derslik içinde nasıl tedbirler edinmek gerekiyor?

Doç. Dr. Sezer Okay: Çocuklarda Omicron vakalarında yükselme olduğu yönünde bilgiler mevcut. ABD’de Aralık ayında Covid-19 nedeniyle hastanelere yatan çocuk sayısında yüzde 50 artma olduğu bildirildi. Okullarda maske, mesafe ve hijyen kurallarına fazla sıkı riayet etmek gerekiyor.

Bilhassa ufak yaştaki çocukların bu kuralları takip etmesi birazcık zordur. Bu yüzden öğretmenlerin, maske kullanımı, sosyal uzaklık ve el temizliği konusunda öğrencileri takip etmesi ve uyarması gerekiyor. Maskelerin deforme olması veya ıslanması durumunda maskenin değiştirilmesi gerekiyor.

dahası aileler çocuklarına çizgi Film karakterlerinin olduğu ya da bambaşka desenlerin olduğu maskeler alıyor. Bunların çoğu ya bez ya da cerrahi maske tarzında maskeler oluyor. Ama çocuklar maskeleri değiştirip takabiliyorlar. Maske üzerindeki karakteri ya da deseni görüyor, takıp kendi yüzünde bakmak istiyor. Bu stil değişimlerin olduğuna dair duyumlar alıyoruz. bu nedenle aileler çocuklarına bu tarz maskeler almamalı ve asla maskeler değiştirilmemeli. Çocuklara bu koşul anlatılmalı.

 Sınıflarda öğrencilerin minimum 2 metre arayla oturtulması ve sınıfların etkili bir şekilde havalandırılması da çok kayda değer. Havaların soğuk olduğu dönemlerde ders esnasında en azından bir pencerenin açık tutulması, ders aralarında ise tüm pencerelerin açılarak sınıfın iyi bir şekilde havalandırılması gerekiyor.

Mektep binasında havalandırma sistemi varsa bilhassa eğitimin sürdüğü saatlerde açık tutulmalı ve havalandırma sisteminin etkili çalıştığından kesin olunmalı. Aşı olma yaşı uygun olan öğrencilerin de mutlaka bütün doz aşılarını olması gerekiyor. Hastalık belirtileri olan öğrencilere vakit kaybetmeden deneme yapılmalı ve deneme sonucu negatif çıkana değin okula gönderilmemeli.

Yorum yapın